در اثر شكافهاى عظيم كه در طومار پهناور وجودش وارد مىشود ، از سختى بسستى ميگرايد ، و پوستش كنده ميگردد ، و دربهاى بسته‌اش باز مىشود ، و نظمش به كلى مختل ميگردد و . . آيا اين آسمان فضاى خالى و جو تهى است ؟ تنها اسم است ولى مسمى و حقيقت خارجى ندارد ؟ ! . دانشمندان كيهان‌شناس نيز كه باندازهء شعاع ناچيز دانشهاى خود دربارهء آسمانها سخنها دارند ، فضاى ميان ستارگان را پر از ذراتى از نوع ستارگان دانسته ، و اين اختران را پديد آمدهء از گازهاى بسيار داغ معرفى كرده‌اند . اما بايد دانست كه كيفيت تجمع اين ذرات در تمامى جوّ بيكران آسمان يكسان و يكنواخت نيست ، بين زمين ما و ستارگان آنچنان رقيق و روان است كه مانع از ديدن اين چراغهاى شب تاب نميگردد ، اما فضاى ميان خود ستارگان . . ؟ پايان سخن از تمامى آنچه از آغاز كتاب تاكنون در پيرامون خلقت جهان گذشت چنان نمودار مىشود : كه مادهء نخستين جهان : « ماء » آب . . ؟ اين نخستين توالد و تناسلش نبوده است ، بلكه پيش از آنكه اين فرزندان ( زمينها و آسمانها و ستارگان ) را پديد آورد ، بچهرهء عوالم مادى دگرى بوده ، كه در اثر انقراض و رستاخيز آنها به حالت نخستين ارتجاع نموده است ، چنان كه در رستاخيز آينده نيز آسمان به حالت گازى نخستين خود بازگشت خواهد كرد ، و اين خمير مايه مجددا تبديل بجهانهاى دگرى خواهد شد . مادهء آفرينش عوالم مادى همان مواد اصلى اتمها و عناصر جهان است ، كه در هر دورانى به صورت خلقتى نوين جلوه‌گر شده ، و پس از انقراض و انفجار مجددا به حالت نخستين ارتجاع مىنمايد ، البته دليل واضحى از قرآن براى تمامى اين مدعى نداريم ، ولى با ضميمهء آيات مربوطه با رواياتى مانند دو حديث فوق چنان به نظر ميرسد ، و اللّه اعلم . و السلام من اتبع الهدى .